Mikrohistorie · 11 / 12

„Najpierw zobacz w nim człowieka”Solidarność ponad podziałami

W Hucie Katowice pracowali ludzie o różnych poglądach, charakterach i doświadczeniach. Niektórzy należeli do Solidarności, inni pozostawali związani z organizacjami lewicowymi. W czasach napięć politycznych te różnice mogły prowadzić do konfliktów, ale nie zawsze przesądzały o wzajemnych relacjach. Bruno Berner i Józef Mazur wspominają sytuacje, w których ważniejsza od przekonań okazywała się gotowość do pomocy drugiemu człowiekowi.

Archiwalne zdjęcie brygady robotników w kaskach
Warsztaty Konstrukcyjno-Mechaniczne Huty Katowice, brygada Józefa Zięzio. Fot. J. Palcewicz Zbiory Muzeum Miejskiego „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej · Publikacja za zgodą (zbiory Muzeum „Sztygarka”)

Bruno Berner przez 33 lata pracował w Hucie Katowice, gdzie pełnił funkcję mistrza na Wielkich Piecach. Nigdy nie ukrywał swoich lewicowych poglądów. Podczas rozmowy z młodzieżą otwarcie przyznawał, że nie utożsamiał się z Solidarnością i krytycznie oceniał część jej działaczy.

Nie oznaczało to jednak, że wszystkich ludzi związanych z opozycją traktował w ten sam sposób. Jak podkreślał, w codziennym życiu najważniejsze było dla niego to, jakim ktoś jest człowiekiem.

Jedno ze wspomnień dotyczyło pracownika zaangażowanego w działalność Solidarności, który stracił zatrudnienie. Berner znał go osobiście i uważał za wartościowego pracownika. Postanowił pomóc mu znaleźć pracę w Hucie Katowice.

Sprawa nie była prosta. Kiedy wyszło na jaw, że kandydat działał w niezależnym związku zawodowym, pojawiły się zastrzeżenia dotyczące jego zatrudnienia.

Berner wspominał rozmowę z pracownikiem kadr, który zwrócił mu uwagę na przeszłość polityczną człowieka, za którego poręczył.

„Wiesz, że on w Solidarności działał?”

miał usłyszeć.

Nie wycofał jednak swojej decyzji. Przyznał, że wiedział o działalności związkowej kandydata, ale nie uważał jej za wystarczający powód, aby odmówić mu szansy na pracę.

„A ja go biorę na swoje sumienie”

wspominał swoją odpowiedź.

Według relacji Bernera pracownik został przyjęty do Huty Katowice. Świadek wymienił jego nazwisko, podkreślając, że pamięta tę sytuację mimo upływu wielu lat.

Nie był to jedyny przypadek, kiedy zdecydował się interweniować w sprawie zwolnionego pracownika.

Podczas wywiadu opowiedział także historię człowieka zatrudnionego w zakładzie transportowym. Jak wspominał, był to pracownik o poglądach zbliżonych do jego własnych, któremu ktoś miał podrzucić do samochodu kanister benzyny.

W czasach, kiedy paliwo było reglamentowane, oskarżenie o jego kradzież mogło mieć poważne konsekwencje. Pracownik stracił zatrudnienie, a Berner postanowił interweniować.

Zwrócił się do odpowiednich osób i doprowadził do przyjęcia mężczyzny do pracy przy wielkich piecach. Musiał przy tym osobiście za niego poręczyć.

Jak podkreślał, nie chodziło o pisemne zobowiązanie, lecz o deklarację, że będzie pomagał pracownikowi i weźmie za niego moralną odpowiedzialność.

Po latach mężczyzna nadal pamiętał o otrzymanej pomocy. Kiedy spotykał Bernera, wracał do tamtych wydarzeń i dziękował mu za wyciągnięcie pomocnej dłoni.

Te dwie historie miały dla świadka szczególne znaczenie. Jedna dotyczyła człowieka związanego z Solidarnością, druga osoby reprezentującej podobne do niego poglądy polityczne. W obu przypadkach zdecydował się działać na rzecz pracownika, którego uważał za niesprawiedliwie potraktowanego.

„Mimo że mam poglądy lewicowe, ale pomogłem człowiekowi. Prawemu człowiekowi”

podkreślał.

Podobne doświadczenia przywoływał Józef Mazur, który w przeciwieństwie do Bernera uczestniczył w strajku i popierał potrzebę zmian społecznych.

Opowiedział historię kolegi, który po zakończeniu pierwszej zmiany poszedł z innymi pracownikami na alkohol. Wypił zbyt dużo i zasnął w pobliżu zakładu, czekając na autobus.

Kiedy się obudził, zobaczył ludzi zmierzających do pracy. Błędnie uznał, że sam powinien rozpocząć zmianę, i wszedł na teren huty pod wpływem alkoholu.

Został zatrzymany, a sprawa mogła zakończyć się zwolnieniem dyscyplinarnym.

Mazur wspominał, że razem z kolegą postanowili interweniować u przełożonego. Nie usprawiedliwiali zachowania pracownika, ale uważali, że pojedynczy błąd nie powinien przekreślać jego dalszego życia zawodowego.

Rozmowa z kierownictwem nie była łatwa. Ostatecznie przełożony zgodził się dać pracownikowi kolejną szansę, pod warunkiem że koledzy wezmą za niego odpowiedzialność.

Mazur podkreślał, że mężczyzna docenił otrzymaną pomoc. Po wielu latach nadal utrzymywali kontakt i wspominali tamtą sytuację.

Dla Józefa Mazura historia ta była potwierdzeniem zasady, którą starał się kierować w relacjach z innymi ludźmi.

„W drugiej osobie przede wszystkim trzeba widzieć człowieka. I dać mu szansę”

Wspomnienia obu hutników pokazują, że mimo sporów politycznych, nieufności i konfliktów pracowniczych w zakładzie istniała również przestrzeń dla wzajemnej pomocy.

Nie zawsze chodziło o wielkie wydarzenia czy publiczne deklaracje. Czasami najważniejsza okazywała się rozmowa z kierownikiem, osobiste poręczenie albo decyzja, aby nie pozostawiać kolegi samego w trudnej sytuacji.

Po wielu latach Bruno Berner i Józef Mazur nadal różnili się w ocenie historii politycznej, lecz podobnie mówili o odpowiedzialności za drugiego człowieka. Ich relacje przypominają, że solidarność nie musiała wynikać ze wspólnej przynależności organizacyjnej. Mogła wyrażać się w codziennych decyzjach, w których ważniejsze od podziałów było ludzkie życie, godność i wzajemny szacunek.

Mikrohistorie powstały na podstawie rozmów młodzieży z dawnymi pracownikami Huty Katowice, prowadzonych w ramach projektu „Od huty do wspólnoty”.

Tekst: zespół projektu „Od huty do wspólnoty” · licencja CC BY-SA 4.0

Wszystkie mikrohistorie

Flaga i godło Rzeczypospolitej Polskiej

Dofinansowano ze środków budżetu państwa

Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”

Dofinansowanie
54 000,00 zł
Całkowita wartość zadania
63 530,00 zł
Umowa
nr MHP/PJWR/II/2026/120 z

Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.