Mikrohistorie · 08 / 12

„Po dwóch stronach strajku”Odmienne poglądy, wspólna huta

Pracowali w tym samym zakładzie, przez wiele lat współtworzyli historię Huty Katowice, ale wydarzenia związane ze strajkami i Solidarnością oceniali zupełnie inaczej. Bruno Berner pozostał wierny swoim lewicowym przekonaniom. Józef Mazur zdecydował się uczestniczyć w strajku, licząc na zmiany w kraju. Ich wspomnienia pokazują, że historia wielkich protestów robotniczych nie była jednakowa dla wszystkich, a odmienne poglądy nie musiały oznaczać końca wzajemnego szacunku.

Archiwalne zdjęcie: uczestnicy obrad przy stołach w dużej sali
Huta Katowice, 1980 Zbiory Muzeum Miejskiego „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej · Publikacja za zgodą (zbiory Muzeum „Sztygarka”)

Kiedy w 1980 roku przez Polskę przetaczała się fala strajków, Huta Katowice była jednym z największych zakładów przemysłowych w kraju. Pracowali w niej ludzie pochodzący z różnych regionów, wychowani w odmiennych środowiskach i reprezentujący rozmaite poglądy polityczne.

Wydarzenia, które dla jednych były początkiem nadziei na zmiany, dla innych oznaczały niepewność i obawy o przyszłość zakładu. Takie różnice ujawniły się również podczas spotkania młodzieży z Brunonem Bernerem i Józefem Mazurem.

Bruno Berner przez 33 lata pracował w Hucie Katowice, pełniąc funkcję mistrza na Wielkich Piecach. Na emeryturę odszedł w 2008 roku. W rozmowie z uczennicami nie ukrywał swoich przekonań politycznych.

„Ja akurat byłem takim lewicowym. I jestem do dzisiaj, i umrę lewicowym człowiekiem”

podkreślał.

Jego stosunek do strajków był krytyczny. Nie uważał jednak, że wszystkich uczestników Solidarności należy oceniać jednakowo. Zwracał uwagę przede wszystkim na działania niektórych przywódców, którym zarzucał wywoływanie konfliktów wśród pracowników.

„Nie oceniam tu Solidarności wszystkich jednakowo”

zaznaczał, opowiadając o wydarzeniach w zakładzie.

Berner wspominał również osobiste spotkanie z Andrzejem Rozpłochowskim, jednym z przywódców strajkowych w Hucie Katowice. Według jego relacji, kiedy wychodził z zakładu, doszło między nimi do nieprzyjemnej wymiany słów.

Szczególnie trudnym doświadczeniem był dla niego 13 grudnia 1981 roku. Wspominał atmosferę napięcia i spotkanie ludzi reprezentujących dwie przeciwstawne orientacje polityczne.

„Wtedy to była ciężka chwila. Nikomu tego nie życzę”

mówił.

Inaczej wydarzenia te zapamiętał Józef Mazur, który rozpoczął pracę w Hucie Katowice w 1976 roku. Zatrudniony na Wydziale Walcowni Średniej, zdecydował się przyłączyć do strajku.

Swoją decyzję tłumaczył przede wszystkim wychowaniem rodzinnym. W jego rodzinie byli żołnierze Armii Krajowej, którzy stracili życie. Pamięć o ich losach wpłynęła na jego sposób myślenia o wolności i odpowiedzialności.

„Co mnie skłoniło do strajku? Być może wychowanie takie rodzinne”

wspominał.

Mazur podkreślał, że nie kierowała nim osobista znajomość z przywódcami protestów. Nie znał ich na tyle dobrze, aby oceniać ich postępowanie. Udział w strajku traktował jako własną decyzję, wynikającą z potrzeby zmiany istniejącej sytuacji.

„Chciałem, żeby nastąpiła jakaś zmiana”

Wprowadzenie stanu wojennego wywołało w nim poczucie bezsilności. Wspominał to jako moment, w którym nadzieje związane z wcześniejszymi wydarzeniami zostały gwałtownie zahamowane.

Mimo tak odmiennych doświadczeń Józef Mazur nie próbował podważać poglądów Brunona Bernera. Przeciwnie, już na początku swojej odpowiedzi odniósł się bezpośrednio do wypowiedzi kolegi.

„Jestem jakby przeciwstawny do tego, co kolega powiedział. To nie znaczy, że ja go nie szanuję”

Te słowa dobrze oddają charakter całego spotkania. Dwaj dawni pracownicy huty przedstawiali różne interpretacje tych samych wydarzeń, ale potrafili rozmawiać o nich bez wzajemnego wykluczania się.

Różnice polityczne nie znikały również w codziennym życiu pracowników. Bruno Berner wspominał, że wśród jego krewnych i znajomych byli ludzie związani z Solidarnością, choć sam reprezentował inne poglądy. Zdarzało się, że podczas rodzinnych spotkań unikano tematów politycznych, ponieważ prowadziły one do sporów.

Z kolei Józef Mazur opowiadał, że po zakończeniu stanu wojennego wśród pracowników pojawiła się nieufność. Niektórzy jego koledzy zostali zwolnieni z powodu udziału w strajku, co wpłynęło na atmosferę panującą na wydziale.

Z czasem jednak starano się odbudowywać dawne relacje. Rozmowy bywały ostrożniejsze niż wcześniej, ale znajomości nie zostały całkowicie zerwane.

Mazur podkreślał, że także po przejściu na emeryturę utrzymuje kontakt z dawnymi współpracownikami, wśród których są osoby o odmiennych przekonaniach. Wspominał wspólne dyskusje, nieraz bardzo żywe, które nie przeszkadzały im później w normalnych relacjach.

„Można się różnić, ale należy rozmawiać. I pewne sprawy wyjaśniać sobie”

mówił.

Historia Brunona Bernera i Józefa Mazura pokazuje, że pamięć o strajkach w Hucie Katowice nie jest jednolita. Dla jednych był to wyraz walki o zmianę, dla innych okres społecznego konfliktu i zagrożenia dla stabilności zakładu.

Po kilkudziesięciu latach obie perspektywy mogły jednak wybrzmieć podczas jednej rozmowy. Dwaj ludzie, których w przeszłości dzieliły poglądy, wspólnie opowiadali młodemu pokoleniu o doświadczeniach i wyborach. Ich spotkanie stało się przypomnieniem, że porozumienie nie zawsze oznacza zgodność przekonań. Czasem zaczyna się od gotowości wysłuchania drugiego człowieka.

Mikrohistorie powstały na podstawie rozmów młodzieży z dawnymi pracownikami Huty Katowice, prowadzonych w ramach projektu „Od huty do wspólnoty”.

Tekst: zespół projektu „Od huty do wspólnoty” · licencja CC BY-SA 4.0

Wszystkie mikrohistorie

Flaga i godło Rzeczypospolitej Polskiej

Dofinansowano ze środków budżetu państwa

Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”

Dofinansowanie
54 000,00 zł
Całkowita wartość zadania
63 530,00 zł
Umowa
nr MHP/PJWR/II/2026/120 z

Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.