Instrukcja dla nauczyciela

Cel całego cyklu: połączyć historię Huty Katowice i wydarzeń 1980 roku z uważnym słuchaniem, obserwacją przestrzeni oraz wspólnym tworzeniem mapy pamięci.

Autorska zasada pracy: młodzież i seniorzy są współuczestnikami, nie „uczniami” i „ekspertami”. W każdej parze lub grupie rozdzielcie role: osoba czytająca, zapisująca, pilnująca czasu i przedstawiająca wynik. Role można zmieniać.

Kolejność rekomendowana: 1. kontekst historyczny; 2. historia mówiona; 3. obserwacja miejsca; 4. wspólna mapa. Każdy warsztat może też działać samodzielnie.

Przed spotkaniem wydrukuj odpowiednie karty, przygotuj grube pisaki, samoprzylepne karteczki i duży arkusz. W wariancie terenowym wybierz bezpieczny, publicznie dostępny punkt i przygotuj równoważne materiały do obserwacji w sali.

Nie wymagaj wiedzy wstępnej. Najpierw pytaj: „Co widzisz lub czytasz?”, potem: „Co z tego wynika?”, a na końcu: „Czego nadal nie wiemy?”

Na początku odczytaj zasady:

1. Można powiedzieć „pas” bez uzasadnienia.
2. Nie prosimy nikogo o osobiste wspomnienia. Można mówić o karcie faktów, miejscu albo autorskim przykładzie fikcyjnym.
3. Nie poprawiamy cudzej pamięci podczas wypowiedzi. Oddzielamy relację osoby od informacji potwierdzonej w źródle.
4. Krytykujemy interpretację, nie rozmówcę.
5. Nie zapisujemy danych osobowych ani historii prywatnych bez wyraźnej zgody.
6. Każda osoba ma możliwość wypowiedzi, lecz nie ma obowiązku mówienia.

Autorska technika zadawania pytań: używaj pytań otwartych i neutralnych: „Co zwróciło twoją uwagę?”, „Na czym opierasz ten wniosek?”, „Jakie inne wyjaśnienie jest możliwe?”. Unikaj pytań sugerujących, np. „Czy to nie dowodzi, że…?”.

Jeśli pojawi się silna różnica zdań, zapisz obok siebie dwie interpretacje i dowody wskazane przez grupę. Nie rozstrzygaj sporu głosowaniem, jeżeli materiał nie daje podstaw do rozstrzygnięcia.

Przed zajęciami: ustaw przejścia o szerokości pozwalającej swobodnie dotrzeć do stolików; połóż materiały w zasięgu ręki; przygotuj wersję drukowaną i cyfrową; oznacz kolejność zadań numerami, nie samym kolorem.

Grupy: 3–5 osób. W parach międzypokoleniowych nie zakładaj, że senior pamięta omawiane wydarzenia ani że młoda osoba sprawniej obsługuje technologię.

Sygnały czasu: pokaż kartę „5 minut”, potem „1 minuta”. Informację także wypowiedz. Zapewnij krótką przerwę między etapami.

Ewaluacja końcowa — bilet wyjścia: każdy anonimowo kończy trzy zdania:

• Dziś zrozumiałem/am…
• Nadal zastanawiam się…
• W pracy grupowej pomogło mi…

Prowadzący porządkuje odpowiedzi w trzech kategoriach: wiedza, pytania, warunki udziału. Kolejne zajęcia rozpoczyna od krótkiego podsumowania bez wskazywania autorów.

Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.

Podczas zajęć:

• Wypowiadaj na głos daty i informacje pokazywane na ekranie.
• Czytaj pytania pojedynczo i daj czas na odpowiedź. Odpowiedź może mieć formę tekstu, wypowiedzi albo wskazania karty.
• Opisuj istotną treść fotografii własnymi słowami. Jeśli później użyjesz nagrania, udostępnij równocześnie jego tekst.
• Używaj podpisów „fakt”, „interpretacja” i „pytanie”, nawet gdy stosujesz różne kolory lub kształty.
• Zapowiedz przerwę i możliwość pominięcia zadania. Nie oceniaj szybkości czytania, słyszenia lub poruszania się.

Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.

Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

Przed zajęciami:

1. Wybierz scenariusz oraz odpowiadające mu karty pracy. Dołącz karty faktów z warsztatu 1 lub wpisy startowe z warsztatu 4.
2. Otwórz materiał w przeglądarce. Pełna treść jest dostępna do przewijania. Spis treści prowadzi do poszczególnych części.
3. Użyj przycisku „Drukuj materiał” lub polecenia drukowania przeglądarki. Wybierz papier A4 i sprawdź podgląd stron.
4. Wydrukuj próbnie jedną kartę. Sprawdź czytelność tekstu i ilość miejsca do pisania. W razie potrzeby przygotuj większy wydruk lub dodatkowe czyste kartki.
5. Przekaż uczestnikom również tekst cyfrowy, jeśli wolą czytać go z powiększeniem na ekranie.

Wypełnianie: karty służą do zapisu na papierze albo jako pytania do wspólnej rozmowy. Można odpowiedzieć na osobnej kartce. W polu szkicu można zamiast rysunku zapisać opis słowny.

Po zajęciach: zachowaj pytania badawcze i uzgodnione opisy. Przed udostępnieniem rezultatów sprawdź z uczestnikami, które zapisy mogą opuścić salę.