1
Karta faktów A
A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.
Punkty Porozumienia / materiały edukacyjne
Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980
Autorskie opracowanie edukacyjne Tech4Good. Plan zajęć do dostosowania przez prowadzącego do grupy.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.
1
A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.
2
B. Miasto i praca. Rozwój huty wiązał się ze zmianami mieszkaniowymi, komunikacyjnymi i infrastrukturalnymi w Dąbrowie Górniczej; zakład dawał pracę ponad 20 tysiącom osób.
3
C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.
4
D. Organizacja. Komitet strajkowy przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, a po zawieszeniu strajku — w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy.
5
E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.
6
F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.
7
Karta 1 — dojazd i codzienność. Linia tramwajowa do głównej bramy huty została otwarta 4 lutego 1977 roku, aby ułatwić dojazd pracownikom z kilku miast Zagłębia.
8
Karta 2 — solidarność. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy Walcowni Dużej formułowali postulaty i domagali się publicznej informacji o poparciu dla protestujących na Wybrzeżu; następnie strajk objął kolejne walcownie.
9
Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.
10
Przed główną bramą Huty Katowice stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku. Upamiętnia porozumienie katowickie z 1980 roku dotyczące działania niezależnych związków zawodowych — organizacji reprezentujących pracowników.
Przygotowujecie rozmowę z osobą, która zna ten pomnik.
Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, jakie znaczenie ma dla niej ten pomnik. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.
11
Linię tramwajową do głównej bramy Huty Katowice otwarto 4 lutego 1977 roku. Miała ułatwić pracownikom dojazd z kilku miast Zagłębia.
Przygotowujecie rozmowę z osobą, która dojeżdżała tą linią do pracy.
Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o jej codzienną podróż. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.
12
Huta Katowice dawała pracę ponad 20 tysiącom osób. Rozwojowi zakładu towarzyszyły zmiany w mieszkaniach, komunikacji i infrastrukturze Dąbrowy Górniczej.
Przygotowujecie rozmowę z osobą, która pracowała w hucie.
Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, jak praca wpływała na jej zwykły dzień. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.
13
Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku. W 1976 roku uruchomiono pierwszy wielki piec, służący do wytopu żelaza.
Przygotowujecie rozmowę z osobą, która pamięta budowę huty.
Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, co zapamiętała z tego okresu. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.
14
Pary lub grupy · 10 minut. Korzystajcie z dołączonych kart źródłowych. Wpiszcie datę lub okres, wydarzenie i oznaczenie karty. Własne wyjaśnienie zapiszcie osobno.
Przykład: 1972 — Huta Katowice — rozpoczęcie budowy — karta A. Nasza interpretacja: wybieramy ten wpis jako początek opowieści.
Wpis 1: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta
Wpis 2: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta
Nasza interpretacja: ten wpis jest ważny, bo…
Pytanie, na które karty nie odpowiadają
Dodatkowo: połączcie dwa wpisy podpisem „wydarzyło się wcześniej”. Inny związek uzasadnijcie źródłem albo oznaczcie jako przypuszczenie.
15
Pary · 8 minut analizy i 8 minut układania pytań. Wybierzcie jedną z dołączonych kart tematycznych 1–3.
Przykład z karty 1: informacja — linię otwarto 4 lutego 1977 roku. Nie wiemy — jak konkretna osoba wspomina podróże. Pytanie — „Czy korzystał(a) Pan/Pani z tej linii? Jeśli tak, co pamięta Pan/Pani z dojazdów?”.
Numer karty i jedna informacja, którą podaje
Czego chcemy się dowiedzieć, ale karta tego nie wyjaśnia?
Pytanie 1: czy rozmówca zna temat z własnego doświadczenia?
Pytanie 2: o konkretne doświadczenie
Pytanie 3: miejsce na własne dopowiedzenie
Po próbie rozmowy: które pytanie poprawiliśmy i dlaczego?
16
Praca w parach. Potrzebujecie pisaka oraz jednej z dołączonych kart miejsc 1–4 o Hucie Katowice. Ćwiczymy dwa sposoby poznawania miejsca: oglądanie otoczenia i czytanie o jego historii.
Wybierzcie fragment sali. Zapiszcie trzy widoczne szczegóły, a osobno swoje wrażenie. Przykład formy: „Widzę dwa okna” oraz „Jest tu przytulnie”. Wpiszcie własne obserwacje, nie przepisujcie przykładu.
Oglądany fragment sali
Trzy widoczne szczegóły: 1…, 2…, 3…
Nasze wrażenie i szczegół, który je wywołuje
Przeczytajcie jedną kartę miejsca. Zapiszcie informację z tekstu. Następnie wykonajcie zadanie z tej karty: ułóżcie pytanie do przyszłego rozmówcy. Dziś tylko przygotowujemy pytanie. Nie szukamy rozmówcy ani nie przeprowadzamy wywiadu.
Numer i tytuł karty miejsca
Jedna informacja z przeczytanego tekstu
Nasze pytanie do rozmówcy
Na końcu sprawdźcie: część A opisuje salę, a część B dotyczy historii huty. Możecie dodać szkic sali.
17
Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.
Podczas zajęć:
Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.
Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.
18
Przed zajęciami:
Wypełnianie: karty służą do zapisu na papierze albo jako pytania do wspólnej rozmowy. Można odpowiedzieć na osobnej kartce. W polu szkicu można zamiast rysunku zapisać opis słowny.
Po zajęciach: zachowaj pytania badawcze i uzgodnione opisy. Przed udostępnieniem rezultatów sprawdź z uczestnikami, które zapisy mogą opuścić salę.