Punkty Porozumienia / materiały edukacyjne

Karty pracy

Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980

Autorskie opracowanie edukacyjne Tech4Good. Plan zajęć do dostosowania przez prowadzącego do grupy.

Wróć do materiałów na stronieCały pakietKarty pracyInstrukcja prowadzącego

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.

1

Karta faktów A

A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.

2

Karta faktów B

B. Miasto i praca. Rozwój huty wiązał się ze zmianami mieszkaniowymi, komunikacyjnymi i infrastrukturalnymi w Dąbrowie Górniczej; zakład dawał pracę ponad 20 tysiącom osób.

3

Karta faktów C

C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.

4

Karta faktów D

D. Organizacja. Komitet strajkowy przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, a po zawieszeniu strajku — w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy.

5

Karta faktów E

E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.

6

Karta faktów F

F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.

7

Karta tematyczna 1

Karta 1 — dojazd i codzienność. Linia tramwajowa do głównej bramy huty została otwarta 4 lutego 1977 roku, aby ułatwić dojazd pracownikom z kilku miast Zagłębia.

8

Karta tematyczna 2

Karta 2 — solidarność. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy Walcowni Dużej formułowali postulaty i domagali się publicznej informacji o poparciu dla protestujących na Wybrzeżu; następnie strajk objął kolejne walcownie.

9

Karta tematyczna 3

Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.

10

Karta miejsca 1: Pomnik przy Hucie Katowice

Przed główną bramą Huty Katowice stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku. Upamiętnia porozumienie katowickie z 1980 roku dotyczące działania niezależnych związków zawodowych — organizacji reprezentujących pracowników.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która zna ten pomnik.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, jakie znaczenie ma dla niej ten pomnik. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

11

Karta miejsca 2: Dojazdy do Huty Katowice

Linię tramwajową do głównej bramy Huty Katowice otwarto 4 lutego 1977 roku. Miała ułatwić pracownikom dojazd z kilku miast Zagłębia.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która dojeżdżała tą linią do pracy.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o jej codzienną podróż. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

12

Karta miejsca 3: Praca w hucie i życie w mieście

Huta Katowice dawała pracę ponad 20 tysiącom osób. Rozwojowi zakładu towarzyszyły zmiany w mieszkaniach, komunikacji i infrastrukturze Dąbrowy Górniczej.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która pracowała w hucie.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, jak praca wpływała na jej zwykły dzień. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

13

Karta miejsca 4: Budowa Huty Katowice

Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku. W 1976 roku uruchomiono pierwszy wielki piec, służący do wytopu żelaza.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która pamięta budowę huty.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, co zapamiętała z tego okresu. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

14

Karta pracy 1: wpisy na osi czasu

Pary lub grupy · 10 minut. Korzystajcie z dołączonych kart źródłowych. Wpiszcie datę lub okres, wydarzenie i oznaczenie karty. Własne wyjaśnienie zapiszcie osobno.

Przykład: 1972 — Huta Katowice — rozpoczęcie budowy — karta A. Nasza interpretacja: wybieramy ten wpis jako początek opowieści.

Wpis 1: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta

Wpis 2: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta

Nasza interpretacja: ten wpis jest ważny, bo…

Pytanie, na które karty nie odpowiadają

Dodatkowo: połączcie dwa wpisy podpisem „wydarzyło się wcześniej”. Inny związek uzasadnijcie źródłem albo oznaczcie jako przypuszczenie.

15

Karta pracy 2: co wiemy i o co zapytamy

Pary · 8 minut analizy i 8 minut układania pytań. Wybierzcie jedną z dołączonych kart tematycznych 1–3.

Przykład z karty 1: informacja — linię otwarto 4 lutego 1977 roku. Nie wiemy — jak konkretna osoba wspomina podróże. Pytanie — „Czy korzystał(a) Pan/Pani z tej linii? Jeśli tak, co pamięta Pan/Pani z dojazdów?”.

Numer karty i jedna informacja, którą podaje

Czego chcemy się dowiedzieć, ale karta tego nie wyjaśnia?

Pytanie 1: czy rozmówca zna temat z własnego doświadczenia?

Pytanie 2: o konkretne doświadczenie

Pytanie 3: miejsce na własne dopowiedzenie

Po próbie rozmowy: które pytanie poprawiliśmy i dlaczego?

16

Karta pracy 3: obserwacja i pytanie historyczne

Praca w parach. Potrzebujecie pisaka oraz jednej z dołączonych kart miejsc 1–4 o Hucie Katowice. Ćwiczymy dwa sposoby poznawania miejsca: oglądanie otoczenia i czytanie o jego historii.

A. Oglądamy salę — 10 minut

Wybierzcie fragment sali. Zapiszcie trzy widoczne szczegóły, a osobno swoje wrażenie. Przykład formy: „Widzę dwa okna” oraz „Jest tu przytulnie”. Wpiszcie własne obserwacje, nie przepisujcie przykładu.

Oglądany fragment sali

Trzy widoczne szczegóły: 1…, 2…, 3…

Nasze wrażenie i szczegół, który je wywołuje

B. Czytamy o Hucie Katowice — 8 minut

Przeczytajcie jedną kartę miejsca. Zapiszcie informację z tekstu. Następnie wykonajcie zadanie z tej karty: ułóżcie pytanie do przyszłego rozmówcy. Dziś tylko przygotowujemy pytanie. Nie szukamy rozmówcy ani nie przeprowadzamy wywiadu.

Numer i tytuł karty miejsca

Jedna informacja z przeczytanego tekstu

Nasze pytanie do rozmówcy

Na końcu sprawdźcie: część A opisuje salę, a część B dotyczy historii huty. Możecie dodać szkic sali.

17

Udział na równych zasadach

Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.

Podczas zajęć:

  • Wypowiadaj na głos daty i informacje pokazywane na ekranie.
  • Czytaj pytania pojedynczo i daj czas na odpowiedź. Odpowiedź może mieć formę tekstu, wypowiedzi albo wskazania karty.
  • Opisuj istotną treść fotografii własnymi słowami. Jeśli później użyjesz nagrania, udostępnij równocześnie jego tekst.
  • Używaj podpisów „fakt”, „interpretacja” i „pytanie”, nawet gdy stosujesz różne kolory lub kształty.
  • Zapowiedz przerwę i możliwość pominięcia zadania. Nie oceniaj szybkości czytania, słyszenia lub poruszania się.

Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.

Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

18

Przygotowanie wydruków i korzystanie z materiału

Przed zajęciami:

  1. Wybierz pełny plik danego warsztatu. Potrzebne karty źródłowe i karta pracy są w nim dołączone. Rozdziel wydruk według instrukcji przygotowania. Plan i klucz zachowaj dla prowadzącego.
  2. Otwórz materiał w przeglądarce. Pełna treść jest dostępna do przewijania. Spis treści prowadzi do poszczególnych części.
  3. Użyj przycisku „Drukuj materiał” lub polecenia drukowania przeglądarki. Wybierz papier A4 i sprawdź podgląd stron.
  4. Wydrukuj próbnie jedną kartę. Sprawdź czytelność tekstu i ilość miejsca do pisania. W razie potrzeby przygotuj większy wydruk lub dodatkowe czyste kartki.
  5. Przekaż uczestnikom również tekst cyfrowy, jeśli wolą czytać go z powiększeniem na ekranie.

Wypełnianie: karty służą do zapisu na papierze albo jako pytania do wspólnej rozmowy. Można odpowiedzieć na osobnej kartce. W polu szkicu można zamiast rysunku zapisać opis słowny.

Po zajęciach: zachowaj pytania badawcze i uzgodnione opisy. Przed udostępnieniem rezultatów sprawdź z uczestnikami, które zapisy mogą opuścić salę.