Historia z krótkich źródeł
Ułożymy oś czasu Huty Katowice i napiszemy podpis do małej wystawy.
Potrzebne informacje znajdziecie na kartach. Można pytać, czytać wspólnie i powiedzieć „nie wiem”.

Warsztat 1 · 90 lub 45 minut
Ten panel jest widoczny także podczas udostępniania ekranu.
Powiedz: „Nie sprawdzamy, ile dat znacie. Nauczymy się korzystać z krótkich kart”. Przy osi pomóż wyszukać same daty. Karty B i D nie pozwalają przypisać jednej dokładnej daty: umieść je obok osi jako kontekst, bez zgadywania. Sprawdź 4 i 11 września osobno. Jeśli zabraknie czasu, odczytaj dwa podpisy zamiast wszystkich, zachowując końcowe omówienie.
Na początku odczytaj zasady:
Autorska technika zadawania pytań: używaj pytań otwartych i neutralnych: „Co zwróciło twoją uwagę?”, „Na czym opierasz ten wniosek?”, „Jakie inne wyjaśnienie jest możliwe?”. Unikaj pytań sugerujących, np. „Czy to nie dowodzi, że…?”.
Jeśli pojawi się silna różnica zdań, zapisz obok siebie dwie interpretacje i dowody wskazane przez grupę. Nie rozstrzygaj sporu głosowaniem, jeżeli materiał nie daje podstaw do rozstrzygnięcia.
Dla kogo: młodzież szkół ponadpodstawowych i dorośli, także w grupie międzypokoleniowej. Wcześniejsza wiedza historyczna nie jest wymagana.
Po zajęciach: uczestnik układa daty na osi czasu i rozpoznaje, które zdanie pochodzi ze źródła, a które jest własnym wyjaśnieniem. Efekt: oś czasu i krótki podpis do wystawy.
Przygotowanie: Na każdą parę: karty A–F, karta pracy 1, kartka A3 i pisak. Wszystkie karty są dołączone do tego warsztatu. Przygotuj tablicę i przeczytaj klucz ćwiczenia.
Plan 90 minut:
Czasy są planem prowadzenia, a nie wynikiem próby z grupą. Dostosuj tempo czytania i wypowiedzi do uczestników.

Postulat: żądanie lub propozycja zmiany.
Komitet: grupa wybrana do wspólnego działania. „Międzyzakładowy” oznacza związany z więcej niż jednym zakładem.
Związek zawodowy: organizacja reprezentująca interesy pracowników.
Z karty A: 1972 — rozpoczęcie budowy Huty Katowice.
Datę i wydarzenie przepisujemy z karty. Nie dopisujemy dnia ani miesiąca, których w niej nie ma.
Razem: jakie wydarzenie dopiszemy przy drugiej dacie z karty A?
Pary · 10 minut · karty A–F i karta pracy 1
Wynik: jedna oś czasu na parę. Potem wspólnie ją sprawdzimy.
A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.
B. Miasto i praca. Rozwój huty wiązał się ze zmianami mieszkaniowymi, komunikacyjnymi i infrastrukturalnymi w Dąbrowie Górniczej; zakład dawał pracę ponad 20 tysiącom osób.
C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.
D. Organizacja. Komitet strajkowy przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, a po zawieszeniu strajku — w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy.
E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.
F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.
Fakt z karty A: „Budowę rozpoczęto w 1972 roku”.
Interpretacja: „Ta data jest dobrym początkiem naszej opowieści”. To nasz wybór i możemy go uzasadnić.
Pytanie: „Jak mieszkańcy oceniali budowę?”. Karta A nie daje odpowiedzi.
Pary · 6 minut · karty A i F
Przy każdym zdaniu zapiszcie: fakt, interpretacja albo pytanie. Uzasadnijcie jeden wybór.
W oficjalnym przekazie przed strajkiem Huta Katowice była przedstawiana jako symbol gospodarczych sukcesów ówczesnego państwa, a informacja o strajku w tym zakładzie była przez władze ograniczana.
Porozmawiajmy: dlaczego wiadomość o strajku mogła zmienić sposób patrzenia na zakład?
„W 1972 roku rozpoczęto budowę Huty Katowice”.
Źródło: karta A.
Osobne pytanie: jak mieszkańcy oceniali tę inwestycję?
Opis opiera się na karcie. Pytanie pokazuje, czego nadal nie wiemy.
Pary · 8 minut · jedna wybrana karta A–F
Piszecie dzisiejszy opis wystawy, własnymi słowami.

0–5: cel i zasady. 5–12: pojęcia i wspólny przykład. 12–22: karty A, E, F i krótka oś czasu. 22–30: trzy zdania z ćwiczenia i omówienie. 30–40: przykład podpisu i własny podpis. 40–45: sprawdzenie dwóch odpowiedzi i podsumowanie.
Zachowaj kartę pracy 1. W skrócie wpiszcie tylko daty z wybranych kart. Pomiń pozostałe karty w prezentacji. Warsztat odbywa się w sali i nie wymaga relacji mieszkańców.

Pary lub grupy · 10 minut. Korzystajcie z dołączonych kart źródłowych. Wpiszcie datę lub okres, wydarzenie i oznaczenie karty. Własne wyjaśnienie zapiszcie osobno.
Przykład: 1972 — Huta Katowice — rozpoczęcie budowy — karta A. Nasza interpretacja: wybieramy ten wpis jako początek opowieści.
Wpis 1: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta
Wpis 2: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta
Nasza interpretacja: ten wpis jest ważny, bo…
Pytanie, na które karty nie odpowiadają
Dodatkowo: połączcie dwa wpisy podpisem „wydarzyło się wcześniej”. Inny związek uzasadnijcie źródłem albo oznaczcie jako przypuszczenie.
Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.
Podczas zajęć:
Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.
Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”
Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.