Kontekst historyczny

Cele: uczestnik porządkuje najważniejsze etapy historii huty; odróżnia fakt źródłowy od interpretacji; wyjaśnia, dlaczego informacja o strajku w symbolicznym zakładzie miała znaczenie.

Materiały: karty faktów A–F, karta osi czasu, arkusz A2, karteczki w dwóch kształtach, pisaki.

Agenda:

• 0–8 min — zasady i pytanie otwierające;
• 8–20 min — indywidualne czytanie kart;
• 20–38 min — układanie osi czasu;
• 38–53 min — „fakt czy interpretacja?”;
• 53–70 min — praca nad komunikatem z 1980 roku;
• 70–82 min — prezentacje grup;
• 82–88 min — korekta osi na podstawie klucza;
• 88–90 min — bilet wyjścia.

Pytanie otwierające: „Jak duży zakład może wpływać na rytm miasta i życie wspólnoty?” Zapisz odpowiedzi jako hipotezy, bez oceniania.

Poniższe sześć kart służy do zbudowania osi czasu. Każdą kartę można wydrukować oddzielnie.

Polecenie: ułóż karty chronologicznie. Przy każdej dopisz jeden skutek i jedno pytanie, którego karta nie rozstrzyga.

A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.

B. Miasto i praca. Rozwój huty wiązał się ze zmianami mieszkaniowymi, komunikacyjnymi i infrastrukturalnymi w Dąbrowie Górniczej; zakład dawał pracę ponad 20 tysiącom osób.

C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.

D. Organizacja. Komitet strajkowy przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, a po zawieszeniu strajku — w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy.

E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.

F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.

Etap 1 — oznaczanie. Przy każdym zdaniu postaw:

• F — informacja podana w karcie;
• I — wniosek lub ocena;
• P — pytanie wymagające dalszych danych;
• Niepotwierdzone zdanie oznacz osobno jako „brak danych”.

Zdania do analizy:

1. Budowę huty rozpoczęto w 1972 roku.
2. Huta zmieniała otoczenie miasta.
3. Jak różni mieszkańcy mogli oceniać te zmiany?
4. Informacja o strajku w dużym, symbolicznie ważnym zakładzie mogła podważać oficjalny obraz sukcesu.
5. Które miejsca wiązały się z protestem, a które z codziennością?

Etap 2 — komunikat. Napiszcie komunikat liczący najwyżej 35 słów, który w 1980 roku informowałby o stanowisku pracowników. Musi zawierać: kto mówi, co się dzieje, czego oczekuje i czego nie wiadomo.

Klucz: 1 — F; 2 — F w ogólnym ujęciu; 3 — P, pytanie o zróżnicowanie ocen; 4 — I oparta na kontekście źródłowym; 5 — P, pytanie do dalszego badania.

Wariant 45 minut:

• 0–5 — zasady i pytanie otwierające;
• 5–15 — lektura kart A–F;
• 15–25 — wspólna oś czasu;
• 25–37 — analiza pozycji 1, 3 i 4;
• 37–43 — komunikat 35 słów;
• 43–45 — jednozdaniowy bilet wyjścia.

Wariant w sali: jest podstawową wersją tego warsztatu i nie wymaga fotografii, nagrań ani dostępu do huty. Jeśli dostępny jest duży ekran, pokazuj tylko aktualnie omawianą kartę; pełny tekst pozostaw również na stole.

Rezultat: jedna oś czasu i zestaw krótkich komunikatów. Nie wybieraj „najlepszego”; porównaj, które elementy każda grupa uznała za najważniejsze.