Przygotowanie do rozmowy
Ułożymy pytania do rozmowy o przeszłości. Sprawdzimy, czego dowiadujemy się z karty, a o co warto zapytać.
Nie trzeba znać świadka ani opowiadać o swojej rodzinie.

Warsztat 2 · 90 lub 45 minut
Ten panel jest widoczny także podczas udostępniania ekranu.
Powiedz: „Dzisiaj ćwiczymy pytania. Nie udajemy ludzi, którzy przeżyli te wydarzenia”. Każdy może pominąć pytanie lub odpowiedzieć „nie wiem”. Nie zbieraj rodzinnych historii ani danych osobowych. Jeśli uczestnik dzieli się wspomnieniem, uszanuj je, ale nie traktuj go jako głosu wszystkich mieszkańców.
Na początku odczytaj zasady:
Autorska technika zadawania pytań: używaj pytań otwartych i neutralnych: „Co zwróciło twoją uwagę?”, „Na czym opierasz ten wniosek?”, „Jakie inne wyjaśnienie jest możliwe?”. Unikaj pytań sugerujących, np. „Czy to nie dowodzi, że…?”.
Jeśli pojawi się silna różnica zdań, zapisz obok siebie dwie interpretacje i dowody wskazane przez grupę. Nie rozstrzygaj sporu głosowaniem, jeżeli materiał nie daje podstaw do rozstrzygnięcia.
Dla kogo: młodzież szkół ponadpodstawowych i dorośli, także w grupie międzypokoleniowej. Wcześniejsza wiedza historyczna nie jest wymagana.
Po zajęciach: uczestnik układa neutralne pytanie do rozmowy o przeszłości i rozpoznaje granice krótkiej karty informacyjnej. Efekt: trzy pytania oraz wskazanie, czego nie wiemy.
Przygotowanie: Na parę: trzy karty tematyczne, karta pracy 2, ołówek. Potrzebny minutnik. Bazowy wariant to przygotowanie do historii mówionej, bez nagrań i odgrywania świadków.
Plan 90 minut:
Czasy są planem prowadzenia, a nie wynikiem próby z grupą. Dostosuj tempo czytania i wypowiedzi do uczestników.

Karta informacyjna streszcza wiadomości z podanego źródła.
Wspomnienie to czyjaś opowieść o własnym doświadczeniu. Może zawierać uczucia, ocenę i niepewność.
Nasze trzy karty są opracowaniami. Nie są wypowiedziami świadków.
Pary · 8 minut · jedna karta i karta pracy 2
Wynik: jedna informacja i jeden brak wiedzy.
Karta 1 — dojazd i codzienność. Linia tramwajowa do głównej bramy huty została otwarta 4 lutego 1977 roku, aby ułatwić dojazd pracownikom z kilku miast Zagłębia.
Karta 2 — solidarność. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy Walcowni Dużej formułowali postulaty i domagali się publicznej informacji o poparciu dla protestujących na Wybrzeżu; następnie strajk objął kolejne walcownie.
Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.
Sugeruje ocenę: „Dojazdy tramwajem były wygodne, prawda?”.
Pozostawia wybór: „Czy korzystał(a) Pan/Pani z tej linii? Jeśli tak, co pamięta Pan/Pani z dojazdów?”.
Najpierw sprawdzamy doświadczenie rozmówcy. Nie podpowiadamy, co ma o nim sądzić.
Jak zmienić pytanie: „Wszyscy cieszyli się z nowego pisma, prawda?”.
Podpowiedź: zacznijcie od sprawdzenia, czy rozmówca w ogóle znał pismo. Potem zapytajcie o jego doświadczenie.
Pary · 8 minut · wybrana karta i karta pracy 2
Wynik: trzy pytania bez sugerowania oceny.
Pary · 8 minut
Mówicie jako czytelnicy karty, bez odgrywania cudzych wspomnień.

Wariant 45 minut: 0–5 zasady; 5–12 przykład i wspólna poprawka pytania; 12–20 lektura jednej karty i karta pracy 2; 20–28 trzy pytania; 28–36 próba w parach; 36–42 poprawka i omówienie; 42–45 podsumowanie.
Bazowy warsztat jest kompletny bez relacji. Jeżeli organizator dysponuje autentyczną relacją z potwierdzonymi prawami, może osobno przygotować krótki fragment z transkrypcją, opisem autora i kontekstu. Wtedy porównajcie, co mówi konkretna osoba, z informacjami z karty. Nie podpisujcie opracowania ani wymyślonego przykładu jako relacji świadka.
Pary · 8 minut analizy i 8 minut układania pytań. Wybierzcie jedną z dołączonych kart tematycznych 1–3.
Przykład z karty 1: informacja — linię otwarto 4 lutego 1977 roku. Nie wiemy — jak konkretna osoba wspomina podróże. Pytanie — „Czy korzystał(a) Pan/Pani z tej linii? Jeśli tak, co pamięta Pan/Pani z dojazdów?”.
Numer karty i jedna informacja, którą podaje
Czego chcemy się dowiedzieć, ale karta tego nie wyjaśnia?
Pytanie 1: czy rozmówca zna temat z własnego doświadczenia?
Pytanie 2: o konkretne doświadczenie
Pytanie 3: miejsce na własne dopowiedzenie
Po próbie rozmowy: które pytanie poprawiliśmy i dlaczego?
Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.
Podczas zajęć:
Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.
Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”
Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.