Wróć do materiałów

Warsztat 3 · 90 lub 45 minut

Obserwacja miejsca

Co widzimy, a o co musimy zapytać?

Jak poznajemy miejsce? Możemy je obejrzeć, przeczytać jego opis albo porozmawiać z kimś, kto je zna.

Najpierw opiszemy to, co widzimy w sali. Potem z tekstów o Hucie Katowice wybierzemy informację i przygotujemy pytanie do rozmówcy.

Ilustracja umownego przykładu: oko i lupa przybliżają szczegóły ceglanej ściany.
Slajd 1 / 12

Bezpieczna rozmowa i prawo do nieujawniania wspomnień

Na początku odczytaj zasady:

  1. Można powiedzieć „pas” bez uzasadnienia.
  2. Nie prosimy nikogo o osobiste wspomnienia. Można mówić o karcie faktów, miejscu albo autorskim przykładzie fikcyjnym.
  3. Nie poprawiamy cudzej pamięci podczas wypowiedzi. Oddzielamy relację osoby od informacji potwierdzonej w źródle.
  4. Krytykujemy interpretację, nie rozmówcę.
  5. Nie zapisujemy danych osobowych ani historii prywatnych bez wyraźnej zgody.
  6. Każda osoba ma możliwość wypowiedzi, lecz nie ma obowiązku mówienia.

Autorska technika zadawania pytań: używaj pytań otwartych i neutralnych: „Co zwróciło twoją uwagę?”, „Na czym opierasz ten wniosek?”, „Jakie inne wyjaśnienie jest możliwe?”. Unikaj pytań sugerujących, np. „Czy to nie dowodzi, że…?”.

Jeśli pojawi się silna różnica zdań, zapisz obok siebie dwie interpretacje i dowody wskazane przez grupę. Nie rozstrzygaj sporu głosowaniem, jeżeli materiał nie daje podstaw do rozstrzygnięcia.

Warsztat 3: plan dla prowadzącego

Dla kogo: młodzież szkół ponadpodstawowych i dorośli, także w grupie międzypokoleniowej. Wcześniejsza wiedza historyczna nie jest wymagana.

Po zajęciach: uczestnik zapisuje obserwację, oddziela ją od własnego wrażenia i układa pytanie historyczne. Efekt: karta obserwacji i pytanie do jednego miejsca.

Przygotowanie: Na parę: karta pracy 3, cztery dołączone karty miejsc, pisak. Wariant salowy korzysta z rzeczywistego otoczenia w sali, a potem z kart historycznych. Nie wymaga zdjęć ani wyjścia.

Plan 90 minut:

  • 0–10 min: cel i zasady
  • 10–22 min: przykład i wspólna próba
  • 22–37 min: obserwacja wybranego fragmentu sali
  • 37–50 min: porównanie notatek
  • 50–65 min: karty miejsc i pytanie historyczne
  • 65–78 min: uzupełnienie karty pracy i szkic
  • 78–87 min: omówienie dwóch lub trzech przykładów
  • 87–90 min: podsumowanie

Czasy są planem prowadzenia, a nie wynikiem próby z grupą. Dostosuj tempo czytania i wypowiedzi do uczestników.

Ilustracja umownego przykładu: oko i lupa przybliżają szczegóły ceglanej ściany.

Warsztat 3: obserwacja krok po kroku

Co widzimy, a co o tym myślimy?

Wymyślony przykład: ktoś patrzy na ceglaną ścianę.

„Ściana jest z cegły” — obserwacja.

„Ściana wygląda groźnie” — własne wrażenie.

„Kiedy ją zbudowano?” — pytanie wymagające innego źródła.

Jedno zdanie wspólnie

Wybierzmy jeden widoczny przedmiot. Każdy może wskazać szczegół: kolor, kształt albo położenie.

Które zdanie moglibyśmy sprawdzić, patrząc na przedmiot? Które opisuje nasze wrażenie?

Wasze trzy obserwacje

Pary · 10 minut · karta pracy 3

  1. Wybierzcie dostępny fragment sali bez fotografowania osób.
  2. Zapiszcie trzy szczegóły, które możecie sprawdzić.
  3. Oddzielnie dopiszcie jedno własne wrażenie.

Wynik: trzy obserwacje i jedno własne wrażenie.

Sprawdzenie notatki

Pary · 8 minut

  1. Wymieńcie się notatkami z inną parą.
  2. Wskażcie jedną obserwację, którą można sprawdzić.
  3. Sprawdźcie, czy w obserwacjach jest własna ocena. Jeśli tak, przenieście ją do części „Nasze wrażenie”.

Czy ten sam szczegół może wywołać inne wrażenie?

Ilustracja umownego przykładu: oko i lupa przybliżają szczegóły ceglanej ściany.Ilustracja: to samo krzesło widziane z przodu i z boku.

Warsztat 3: pytanie do miejsca historycznego

Od oglądania do czytania

Pary · 8 minut · jedna z kart miejsc 1–4

Salę poznaliśmy przez obserwację. Hutę Katowice poznajemy teraz z tekstu. Dziś tylko przygotowujemy pytania — nie szukamy rozmówcy ani nie prowadzimy wywiadu.

  1. Wybierzcie kartę i przeczytajcie ją.
  2. Zapiszcie jedną informację z tekstu.
  3. Wykonajcie zadanie na karcie: zapiszcie jedno pytanie do rozmówcy.

Dokończcie kartę pracy 3

Pary · 8 minut

Część A — sala: sprawdźcie trzy zapisane obserwacje i własne wrażenie.

Część B — historia huty: wpiszcie tytuł wybranej karty, jedną informację z tekstu i pytanie do przyszłego rozmówcy.

Wynik: jedna wypełniona karta pracy. Odpowiedzi rozmówcy jeszcze nie znamy.

Warsztat 3: sala, teren i skrót

Wariant salowy jest pełnym ćwiczeniem dwóch umiejętności: obserwacji rzeczywistego otoczenia oraz zadawania pytań do karty historycznej. Karty 1–4 zawierają informacje potrzebne w drugiej części. Nie zastępują widoku huty.

Wariant 45 minut: 0–5 cel; 5–12 przykład i wspólna próba; 12–22 obserwacja; 22–28 porównanie; 28–37 jedna karta miejsca i pytanie; 37–42 dokończenie notatki; 42–45 podsumowanie.

Wariant terenowy: organizator wcześniej sprawdza trasę, dostępność, pogodę i opiekę nad grupą. Pracujcie w wyznaczonym dostępnym miejscu, bez wchodzenia na teren zakładu. Dojazd i powrót zaplanujcie dodatkowo. Przy przeszkodach wybierzcie salę. Nie fotografujcie osób bez ich zgody.

Karta miejsca 1: Pomnik przy Hucie Katowice

Przed główną bramą Huty Katowice stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku. Upamiętnia porozumienie katowickie z 1980 roku dotyczące działania niezależnych związków zawodowych — organizacji reprezentujących pracowników.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która zna ten pomnik.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, jakie znaczenie ma dla niej ten pomnik. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

Karta miejsca 2: Dojazdy do Huty Katowice

Linię tramwajową do głównej bramy Huty Katowice otwarto 4 lutego 1977 roku. Miała ułatwić pracownikom dojazd z kilku miast Zagłębia.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która dojeżdżała tą linią do pracy.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o jej codzienną podróż. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

Karta miejsca 3: Praca w hucie i życie w mieście

Huta Katowice dawała pracę ponad 20 tysiącom osób. Rozwojowi zakładu towarzyszyły zmiany w mieszkaniach, komunikacji i infrastrukturze Dąbrowy Górniczej.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która pracowała w hucie.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, jak praca wpływała na jej zwykły dzień. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

Karta miejsca 4: Budowa Huty Katowice

Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku. W 1976 roku uruchomiono pierwszy wielki piec, służący do wytopu żelaza.

Przygotowujecie rozmowę z osobą, która pamięta budowę huty.

Zadanie: Ułóżcie jedno pytanie o to, co zapamiętała z tego okresu. Zapytajcie o coś, czego nie wyjaśnia opis. Zapiszcie samo pytanie, bez wymyślania odpowiedzi.

Karta pracy 3: obserwacja i pytanie historyczne

Praca w parach. Potrzebujecie pisaka oraz jednej z dołączonych kart miejsc 1–4 o Hucie Katowice. Ćwiczymy dwa sposoby poznawania miejsca: oglądanie otoczenia i czytanie o jego historii.

A. Oglądamy salę — 10 minut

Wybierzcie fragment sali. Zapiszcie trzy widoczne szczegóły, a osobno swoje wrażenie. Przykład formy: „Widzę dwa okna” oraz „Jest tu przytulnie”. Wpiszcie własne obserwacje, nie przepisujcie przykładu.

Oglądany fragment sali

Trzy widoczne szczegóły: 1…, 2…, 3…

Nasze wrażenie i szczegół, który je wywołuje

B. Czytamy o Hucie Katowice — 8 minut

Przeczytajcie jedną kartę miejsca. Zapiszcie informację z tekstu. Następnie wykonajcie zadanie z tej karty: ułóżcie pytanie do przyszłego rozmówcy. Dziś tylko przygotowujemy pytanie. Nie szukamy rozmówcy ani nie przeprowadzamy wywiadu.

Numer i tytuł karty miejsca

Jedna informacja z przeczytanego tekstu

Nasze pytanie do rozmówcy

Na końcu sprawdźcie: część A opisuje salę, a część B dotyczy historii huty. Możecie dodać szkic sali.

Udział na równych zasadach

Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.

Podczas zajęć:

  • Wypowiadaj na głos daty i informacje pokazywane na ekranie.
  • Czytaj pytania pojedynczo i daj czas na odpowiedź. Odpowiedź może mieć formę tekstu, wypowiedzi albo wskazania karty.
  • Opisuj istotną treść fotografii własnymi słowami. Jeśli później użyjesz nagrania, udostępnij równocześnie jego tekst.
  • Używaj podpisów „fakt”, „interpretacja” i „pytanie”, nawet gdy stosujesz różne kolory lub kształty.
  • Zapowiedz przerwę i możliwość pominięcia zadania. Nie oceniaj szybkości czytania, słyszenia lub poruszania się.

Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.

Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

Flaga i godło Rzeczypospolitej Polskiej

Dofinansowano ze środków budżetu państwa

Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”

Dofinansowanie
54 000,00 zł
Całkowita wartość zadania
63 530,00 zł
Umowa
nr MHP/PJWR/II/2026/120 z

Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.