Nasza wspólna mapa
Połączymy daty i miejsca na dużym arkuszu. Każdy wpis będzie miał źródło, a nasze wyjaśnienia dostaną osobny podpis.
Pracujemy w grupach po 3–4 osoby.

Warsztat 4 · 90 lub 45 minut
Ten panel jest widoczny także podczas udostępniania ekranu.
Powiedz: „Mapa ma pokazać, co wiemy i o co pytamy, nie kto pamięta najwięcej”. Rozdziel zestawy wpisów pomiędzy grupy. Wspólny model 1972 pozostaje widoczny na tablicy. Historia nie musi tworzyć jednego łańcucha przyczyn. Przy różnicy zdań wróć do źródła albo zachowaj dwie podpisane interpretacje.
Na początku odczytaj zasady:
Autorska technika zadawania pytań: używaj pytań otwartych i neutralnych: „Co zwróciło twoją uwagę?”, „Na czym opierasz ten wniosek?”, „Jakie inne wyjaśnienie jest możliwe?”. Unikaj pytań sugerujących, np. „Czy to nie dowodzi, że…?”.
Jeśli pojawi się silna różnica zdań, zapisz obok siebie dwie interpretacje i dowody wskazane przez grupę. Nie rozstrzygaj sporu głosowaniem, jeżeli materiał nie daje podstaw do rozstrzygnięcia.
A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.
B. Miasto i praca. Rozwój huty wiązał się ze zmianami mieszkaniowymi, komunikacyjnymi i infrastrukturalnymi w Dąbrowie Górniczej; zakład dawał pracę ponad 20 tysiącom osób.
C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.
D. Organizacja. Komitet strajkowy przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, a po zawieszeniu strajku — w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy.
E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.
F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.
Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.
Dla kogo: młodzież szkół ponadpodstawowych i dorośli, także w grupie międzypokoleniowej. Wcześniejsza wiedza historyczna nie jest wymagana.
Po zajęciach: uczestnik przygotowuje wpis na wspólnej osi czasu, wskazuje jego źródło i oddziela własne wyjaśnienie od faktu. Efekt: wspólna mapa na arkuszu.
Przygotowanie: Grupy po 3–4 osoby. Na grupę: dołączone karty A–F, karta o piśmie, zestaw wpisów 1–6, karta pracy 1, papier A3 i pisaki. Przygotuj wspólny arkusz z osią 1972–2010.
Plan 90 minut:
Czasy są planem prowadzenia, a nie wynikiem próby z grupą. Dostosuj tempo czytania i wypowiedzi do uczestników.

Data: 1972
Miejsce: Huta Katowice
Wydarzenie: rozpoczęcie budowy
Źródło: karta A, opracowana na podstawie spacerownika muzeum.
Nasza interpretacja: wybieramy tę datę jako początek opowieści.
Na karcie A znajdźcie drugą datę. Jakie wydarzenie jej odpowiada?
Podajcie kolejno: datę, miejsce, wydarzenie i źródło. Własne wyjaśnienie dodamy osobno.
Grupy · 10 minut · przydzielone wpisy startowe i karta pracy 1
Wynik: dwie kartki gotowe do umieszczenia na osi.
A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.
Wybierzcie rok rozpoczęcia budowy.
A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.
Wybierzcie rok uruchomienia pierwszego wielkiego pieca.
C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.
Zachowajcie określenie „koniec sierpnia”, bez zgadywania dnia.
E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.
Przygotujcie wpis o 11 września. Odróżnijcie go od 4 września.
Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.
Znajdźcie datę pierwszego numeru pisma.
F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.
Wybierzcie rok odsłonięcia pomnika.
Grupy · 8 minut
Grupy · 6 minut
Wybierzcie dwa wpisy. Połączcie je linią i podpiszcie: „wydarzyło się wcześniej”, „upamiętnia” albo „nasze przypuszczenie”.
Przykład: 1972 wydarzyło się wcześniej niż 1976. Sama kolejność nie dowodzi przyczyny.
Obejrzyjcie mapę w ciszy przez 3 minuty. Wybierzcie jeden wpis i zapytajcie: „Na jakiej karcie to opieracie?”.
Autorzy pokazują źródło. Potem każda grupa poprawia jeden niejasny fragment własnego wpisu.


Wariant 45 minut: 0–5 cel; 5–12 przykład i wspólna próba; 12–22 po jednym wpisie na grupę; 22–30 wspólna oś i sprawdzenie dat; 30–37 interpretacja i jedno połączenie; 37–42 pytanie do innej grupy i poprawka; 42–45 podsumowanie.
Klucz faktów: wpis 1 — 1972, rozpoczęcie budowy; 2 — 1976, pierwszy wielki piec; 3 — koniec sierpnia 1980, rozwój strajku; 4 — 11 września 1980, Porozumienie Katowickie; 5 — 15 września 1980, pierwszy numer „Wolnego Związkowca”; 6 — 2010, odsłonięcie pomnika. Dokładne źródła są przy dołączonych kartach.
Mapa jest schematem zależności na papierze, nie planem geograficznym. Można położyć ją na stole, opisać ustnie i odczytywać wpisy. Nie wymaga przejścia wcześniejszych warsztatów.
Pary lub grupy · 10 minut. Korzystajcie z dołączonych kart źródłowych. Wpiszcie datę lub okres, wydarzenie i oznaczenie karty. Własne wyjaśnienie zapiszcie osobno.
Przykład: 1972 — Huta Katowice — rozpoczęcie budowy — karta A. Nasza interpretacja: wybieramy ten wpis jako początek opowieści.
Wpis 1: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta
Wpis 2: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta
Nasza interpretacja: ten wpis jest ważny, bo…
Pytanie, na które karty nie odpowiadają
Dodatkowo: połączcie dwa wpisy podpisem „wydarzyło się wcześniej”. Inny związek uzasadnijcie źródłem albo oznaczcie jako przypuszczenie.
Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.
Podczas zajęć:
Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.
Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

Dofinansowano ze środków budżetu państwa
Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”
Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.