Wróć do materiałów

Warsztat 4 · 90 lub 45 minut

Wspólna mapa

Nasza wspólna mapa

Połączymy daty i miejsca na dużym arkuszu. Każdy wpis będzie miał źródło, a nasze wyjaśnienia dostaną osobny podpis.

Pracujemy w grupach po 3–4 osoby.

Ilustracja: dwie osoby układają wspólną mapę z kart na arkuszu.
Slajd 1 / 14

Bezpieczna rozmowa i prawo do nieujawniania wspomnień

Na początku odczytaj zasady:

  1. Można powiedzieć „pas” bez uzasadnienia.
  2. Nie prosimy nikogo o osobiste wspomnienia. Można mówić o karcie faktów, miejscu albo autorskim przykładzie fikcyjnym.
  3. Nie poprawiamy cudzej pamięci podczas wypowiedzi. Oddzielamy relację osoby od informacji potwierdzonej w źródle.
  4. Krytykujemy interpretację, nie rozmówcę.
  5. Nie zapisujemy danych osobowych ani historii prywatnych bez wyraźnej zgody.
  6. Każda osoba ma możliwość wypowiedzi, lecz nie ma obowiązku mówienia.

Autorska technika zadawania pytań: używaj pytań otwartych i neutralnych: „Co zwróciło twoją uwagę?”, „Na czym opierasz ten wniosek?”, „Jakie inne wyjaśnienie jest możliwe?”. Unikaj pytań sugerujących, np. „Czy to nie dowodzi, że…?”.

Jeśli pojawi się silna różnica zdań, zapisz obok siebie dwie interpretacje i dowody wskazane przez grupę. Nie rozstrzygaj sporu głosowaniem, jeżeli materiał nie daje podstaw do rozstrzygnięcia.

Karta faktów A

A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.

Karta faktów B

B. Miasto i praca. Rozwój huty wiązał się ze zmianami mieszkaniowymi, komunikacyjnymi i infrastrukturalnymi w Dąbrowie Górniczej; zakład dawał pracę ponad 20 tysiącom osób.

Karta faktów C

C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.

Karta faktów D

D. Organizacja. Komitet strajkowy przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, a po zawieszeniu strajku — w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy.

Karta faktów E

E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.

Karta faktów F

F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.

Karta tematyczna 3

Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.

Warsztat 4: plan dla prowadzącego

Dla kogo: młodzież szkół ponadpodstawowych i dorośli, także w grupie międzypokoleniowej. Wcześniejsza wiedza historyczna nie jest wymagana.

Po zajęciach: uczestnik przygotowuje wpis na wspólnej osi czasu, wskazuje jego źródło i oddziela własne wyjaśnienie od faktu. Efekt: wspólna mapa na arkuszu.

Przygotowanie: Grupy po 3–4 osoby. Na grupę: dołączone karty A–F, karta o piśmie, zestaw wpisów 1–6, karta pracy 1, papier A3 i pisaki. Przygotuj wspólny arkusz z osią 1972–2010.

Plan 90 minut:

  • 0–10 min: cel i zasady
  • 10–22 min: model wpisu i wspólna próba
  • 22–38 min: przygotowanie dwóch wpisów przez grupę
  • 38–52 min: ułożenie osi i sprawdzenie dat
  • 52–65 min: przypisanie miejsc i własne wyjaśnienia
  • 65–75 min: połączenie dwóch wpisów
  • 75–84 min: obejrzenie prac i pytania
  • 84–88 min: jedna poprawka
  • 88–90 min: podsumowanie

Czasy są planem prowadzenia, a nie wynikiem próby z grupą. Dostosuj tempo czytania i wypowiedzi do uczestników.

Ilustracja: dwie osoby układają wspólną mapę z kart na arkuszu.

Warsztat 4: zestaw wpisów startowych

Gotowy przykład wpisu

Data: 1972
Miejsce: Huta Katowice
Wydarzenie: rozpoczęcie budowy
Źródło: karta A, opracowana na podstawie spacerownika muzeum.

Nasza interpretacja: wybieramy tę datę jako początek opowieści.

Drugi wpis wspólnie

Na karcie A znajdźcie drugą datę. Jakie wydarzenie jej odpowiada?

Podajcie kolejno: datę, miejsce, wydarzenie i źródło. Własne wyjaśnienie dodamy osobno.

Dwa wpisy waszej grupy

Grupy · 10 minut · przydzielone wpisy startowe i karta pracy 1

  1. Wybierzcie dwie przydzielone informacje.
  2. Dla każdej zapiszcie datę, miejsce, wydarzenie i kartę źródłową.
  3. Sprawdźcie dane z drugą osobą w grupie.

Wynik: dwie kartki gotowe do umieszczenia na osi.

Wpis startowy 1

A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.

Wybierzcie rok rozpoczęcia budowy.

Wpis startowy 2

A. Budowa i produkcja. Budowę Huty Katowice rozpoczęto w 1972 roku, a pierwszy wielki piec uruchomiono w 1976 roku.

Wybierzcie rok uruchomienia pierwszego wielkiego pieca.

Wpis startowy 3

C. Narastanie protestu. Pod koniec sierpnia 1980 roku pracownicy kolejnych wydziałów formułowali postulaty, solidaryzowali się z Wybrzeżem i przystępowali do strajku.

Zachowajcie określenie „koniec sierpnia”, bez zgadywania dnia.

Wpis startowy 4

E. Dwa porozumienia. 4 września 1980 roku MKR zawarł z dyrekcją porozumienie kończące wcześniej zawieszony strajk. Porozumienie Katowickie podpisano w Hucie Katowice 11 września 1980 roku; dotyczyło ono ogólnokrajowych warunków działania niezależnych związków zawodowych.

Przygotujcie wpis o 11 września. Odróżnijcie go od 4 września.

Wpis startowy 5

Karta 3 — informacja związkowa. Pierwszy numer zakładowego pisma „Wolny Związkowiec” ukazał się 15 września 1980 roku; pismo służyło komunikacji rodzącego się niezależnego ruchu związkowego.

Znajdźcie datę pierwszego numeru pisma.

Wpis startowy 6

F. Miejsce pamięci. Przed główną bramą stoi pomnik odsłonięty w 2010 roku, upamiętniający porozumienie i wydarzenia 1980 roku.

Wybierzcie rok odsłonięcia pomnika.

Warsztat 4: wspólne sprawdzenie mapy

Miejsca i własne wyjaśnienia

Grupy · 8 minut

  1. Ułóżcie wpisy na osi. Sprawdźcie daty z kartami.
  2. Przy wpisie dopiszcie: zakład, dojazd, mieszkanie lub pamięć, jeśli pasuje.
  3. Na osobnej kartce dopiszcie „Nasza interpretacja: ten wpis jest ważny, bo…”.

Jedno połączenie

Grupy · 6 minut

Wybierzcie dwa wpisy. Połączcie je linią i podpiszcie: „wydarzyło się wcześniej”, „upamiętnia” albo „nasze przypuszczenie”.

Przykład: 1972 wydarzyło się wcześniej niż 1976. Sama kolejność nie dowodzi przyczyny.

Pytanie do innej grupy

Obejrzyjcie mapę w ciszy przez 3 minuty. Wybierzcie jeden wpis i zapytajcie: „Na jakiej karcie to opieracie?”.

Autorzy pokazują źródło. Potem każda grupa poprawia jeden niejasny fragment własnego wpisu.

Ilustracja: dwie osoby układają wspólną mapę z kart na arkuszu.Ilustracja: lupa pomaga przyjrzeć się kartom źródłowym.

Warsztat 4: skrót i klucz

Wariant 45 minut: 0–5 cel; 5–12 przykład i wspólna próba; 12–22 po jednym wpisie na grupę; 22–30 wspólna oś i sprawdzenie dat; 30–37 interpretacja i jedno połączenie; 37–42 pytanie do innej grupy i poprawka; 42–45 podsumowanie.

Klucz faktów: wpis 1 — 1972, rozpoczęcie budowy; 2 — 1976, pierwszy wielki piec; 3 — koniec sierpnia 1980, rozwój strajku; 4 — 11 września 1980, Porozumienie Katowickie; 5 — 15 września 1980, pierwszy numer „Wolnego Związkowca”; 6 — 2010, odsłonięcie pomnika. Dokładne źródła są przy dołączonych kartach.

Mapa jest schematem zależności na papierze, nie planem geograficznym. Można położyć ją na stole, opisać ustnie i odczytywać wpisy. Nie wymaga przejścia wcześniejszych warsztatów.

Karta pracy 1: wpisy na osi czasu

Pary lub grupy · 10 minut. Korzystajcie z dołączonych kart źródłowych. Wpiszcie datę lub okres, wydarzenie i oznaczenie karty. Własne wyjaśnienie zapiszcie osobno.

Przykład: 1972 — Huta Katowice — rozpoczęcie budowy — karta A. Nasza interpretacja: wybieramy ten wpis jako początek opowieści.

Wpis 1: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta

Wpis 2: data/okres, miejsce, wydarzenie, karta

Nasza interpretacja: ten wpis jest ważny, bo…

Pytanie, na które karty nie odpowiadają

Dodatkowo: połączcie dwa wpisy podpisem „wydarzyło się wcześniej”. Inny związek uzasadnijcie źródłem albo oznaczcie jako przypuszczenie.

Udział na równych zasadach

Przed spotkaniem zapytaj, jaki sposób udziału jest wygodny. Umożliwiaj czytanie tekstu samodzielnie, wysłuchanie go lub wspólną pracę w parze. Nie wymagaj ujawniania diagnoz ani osobistych wspomnień.

Podczas zajęć:

  • Wypowiadaj na głos daty i informacje pokazywane na ekranie.
  • Czytaj pytania pojedynczo i daj czas na odpowiedź. Odpowiedź może mieć formę tekstu, wypowiedzi albo wskazania karty.
  • Opisuj istotną treść fotografii własnymi słowami. Jeśli później użyjesz nagrania, udostępnij równocześnie jego tekst.
  • Używaj podpisów „fakt”, „interpretacja” i „pytanie”, nawet gdy stosujesz różne kolory lub kształty.
  • Zapowiedz przerwę i możliwość pominięcia zadania. Nie oceniaj szybkości czytania, słyszenia lub poruszania się.

Wariant w sali: korzystaj z gotowych kart opisów. Wybór tego wariantu nie wymaga wyjaśniania przyczyn i prowadzi do tych samych pytań badawczych.

Są to autorskie wskazówki organizacji zajęć. Dostępność konkretnej sali i trasy sprawdza organizator przed spotkaniem.

Flaga i godło Rzeczypospolitej Polskiej

Dofinansowano ze środków budżetu państwa

Program Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026, ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

„Od huty do wspólnoty. Międzypokoleniowe laboratorium pamięci o Porozumieniu Dąbrowskim (Katowickim) 1980”

Dofinansowanie
54 000,00 zł
Całkowita wartość zadania
63 530,00 zł
Umowa
nr MHP/PJWR/II/2026/120 z

Międzypokoleniowe warsztaty, spacer śladami Porozumienia, rozmowy młodzieży ze świadkami historii i interaktywna mapa „Punkty Porozumienia”, które przybliżają pamięć o Porozumieniu Dąbrowskim z 1980 roku.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Muzeum Historii Polski „Patriotyzm Jutra. Wielkie Rocznice”, edycja 2026.